W poprzednim artykule pytaliśmy, czy burmistrz może odstąpić od przeprowadzenia konsultacji budżetu obywatelskiego, skoro obowiązująca uchwała przewiduje ich organizowanie. Dyskusja na sesji potwierdziła, że nie chodzi jedynie o przesunięcie terminu naboru.
„Nie będziemy ogłaszali naboru” — powiedział Piotr Ćwikła. Następnie wskazał: „Będzie nabór na rok 2028”.
Oznacza to pominięcie procedury, w której mieszkańcy mieliby wybrać zadania do realizacji w 2027 roku. Burmistrz uzasadnił swoją decyzję innymi planowanymi wydatkami, w tym remontem stadionu oraz koniecznością dokończenia rozpoczętych przedsięwzięć.
Radna Wiesława Romejko zwróciła uwagę, że mieszkańcy oczekiwali ogłoszenia naboru. Przypomniała też wcześniejszą przerwę oraz działania zachęcające do udziału w kolejnej edycji. Według jej wypowiedzi w ubiegłym roku zgłoszono dziesięć projektów.
„Jeżeli my chcemy rozmawiać z mieszkańcami, a jednocześnie odbieramy im prawo decydowania…” — mówiła radna, sprzeciwiając się rezygnacji z konsultacji.
Burmistrz odrzucił tę ocenę.
„Nikt nie odbiera prawa mieszkańcom”.
W dalszej części odpowiedzi wyjaśniał:
„Pani jest głosem mieszkańców na sesjach i na komisji rady miejskiej i zgłasza pani propozycje”.
Zapewniał również, że proponowane zadania mogą zostać uwzględnione w budżecie i zrealizowane przez gminę.
Właśnie w tej odpowiedzi ujawnia się zasadnicza różnica między stanowiskami. Radna pytała o możliwość bezpośredniego wyboru projektów przez mieszkańców. Burmistrz odpowiadał, że mieszkańcy mają swoich przedstawicieli i mogą za ich pośrednictwem zabiegać o inwestycje.
„Nie będziemy ogłaszali naboru” — powiedział Piotr Ćwikła. Następnie wskazał: „Będzie nabór na rok 2028”.
Oznacza to pominięcie procedury, w której mieszkańcy mieliby wybrać zadania do realizacji w 2027 roku. Burmistrz uzasadnił swoją decyzję innymi planowanymi wydatkami, w tym remontem stadionu oraz koniecznością dokończenia rozpoczętych przedsięwzięć.
Radna Wiesława Romejko zwróciła uwagę, że mieszkańcy oczekiwali ogłoszenia naboru. Przypomniała też wcześniejszą przerwę oraz działania zachęcające do udziału w kolejnej edycji. Według jej wypowiedzi w ubiegłym roku zgłoszono dziesięć projektów.
„Jeżeli my chcemy rozmawiać z mieszkańcami, a jednocześnie odbieramy im prawo decydowania…” — mówiła radna, sprzeciwiając się rezygnacji z konsultacji.
Burmistrz odrzucił tę ocenę.
„Nikt nie odbiera prawa mieszkańcom”.
W dalszej części odpowiedzi wyjaśniał:
„Pani jest głosem mieszkańców na sesjach i na komisji rady miejskiej i zgłasza pani propozycje”.
Zapewniał również, że proponowane zadania mogą zostać uwzględnione w budżecie i zrealizowane przez gminę.
Właśnie w tej odpowiedzi ujawnia się zasadnicza różnica między stanowiskami. Radna pytała o możliwość bezpośredniego wyboru projektów przez mieszkańców. Burmistrz odpowiadał, że mieszkańcy mają swoich przedstawicieli i mogą za ich pośrednictwem zabiegać o inwestycje.
Oba sposoby wpływania na sprawy gminy są ważne. Nie są jednak równoważne.
W zwykłej procedurze budżetowej mieszkaniec może zgłosić potrzebę radnemu lub urzędowi. O jej uwzględnieniu rozstrzygają następnie organy gminy. W budżecie obywatelskim mieszkańcy zgłaszają projekty, a spośród dopuszczonych propozycji sami wybierają zadania w głosowaniu. Ustawa przewiduje uwzględnienie wybranych zadań w uchwale budżetowej i chroni je przed usunięciem lub istotną zmianą podczas prac rady. (Art. 5a ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym).
Inwestycja wybrana przez władze może być potrzebna i służyć mieszkańcom. Nie staje się jednak przez to projektem wybranym przez mieszkańców w ramach BO. Różnica dotyczy tego, kto podejmuje decyzję, a nie tylko tego, komu ostatecznie służy wybudowany obiekt.
Radna Romejko wróciła do tego rozróżnienia w kolejnej wypowiedzi:
„My się pochylamy nad budżetem gminy, wielomilionowym budżetem gminy, o którym tutaj decydujemy na tej sali. Natomiast budżet obywatelski jest decyzją naszych mieszkańców i to jest proces decyzji mieszkańców”.
Dlatego zapewnienie, że mieszkańcom nie odebrano głosu, wymaga doprecyzowania. Zachowują oni swoich przedstawicieli i możliwość zgłaszania potrzeb. W pominiętej edycji tracą jednak konkretną możliwość: bezpośredni wybór zadań w głosowaniu nad budżetem obywatelskim.
Władze gminy przedstawiły także argumenty finansowe. Zastępca burmistrza Tomasz Sobolewski mówił o wkładach własnych do inwestycji, remoncie domu kultury i potrzebie przygotowania dokumentacji umożliwiającej ubieganie się o dofinansowania.
„A te 200 000 zł musimy się zastanowić, czy je wydamy, czy za 200 000 pozyskamy kolejny milion”.
Tego argumentu nie należy lekceważyć. Nawet w wielomilionowym budżecie 200 tys. zł może mieć znaczenie, jeżeli pula środków pozostających do dyspozycji jest ograniczona. Możliwość wykorzystania pieniędzy jako wkładu własnego zasługuje na analizę.
Nie rozstrzyga to jednak drugiego pytania: w jakim trybie można pominąć konsultacje przewidziane obowiązującą uchwałą? Uzasadnienie finansowe wyjaśnia priorytety władz. Nie zastępuje wskazania podstawy prawnej ich działania. W przytoczonej dyskusji nie wyjaśniono również, czy rozważano przeprowadzenie edycji z mniejszą pulą środków.
Przypomnijmy: § 3 uchwały nr LXXVI/508/2024 stanowi, że burmistrz zarządza przeprowadzenie konsultacji, określając pulę środków i harmonogram. Uchwała wiąże tę procedurę z wyborem zadań do projektu budżetu następnego roku. Nie zawiera przepisu przewidującego pomijanie edycji ani organizowanie ich co dwa lata. (Uchwała Rady Miejskiej z 18 kwietnia 2024 r..)
Łobez nie jest miastem na prawach powiatu, dlatego samo utworzenie BO nie było ustawowo obowiązkowe. Rada zdecydowała jednak o jego prowadzeniu. Ustawa mówi o corocznym decydowaniu mieszkańców w ramach BO oraz zobowiązuje burmistrza do wykonywania uchwał rady. To daje podstawy do kwestionowania swobody pomijania całych edycji, choć nie zastępuje rozstrzygnięcia organu nadzoru lub sądu. (Art. 5a i art. 30 ustawy o samorządzie gminnym.)
Podczas sesji pojawił się przy tym nowy, wymagający wyjaśnienia wątek. Radna Danuta Galczak stwierdziła:
„Nie pamiętam na której sesji podjęliśmy taką decyzję, że będziemy co drugi rok to robić i nie 100 tyś, tylko 200 tyś”.
Radna Romejko temu zaprzeczyła, wskazując, że była propozycja debaty, ale nie było zgody na takie rozwiązanie.
Tego sporu nie rozstrzygnie pamięć uczestników sesji. Jeżeli formalnie zmieniono zasady, należy wskazać numer uchwały, datę jej podjęcia i treść przepisu. W analizowanych dokumentach nie znaleźliśmy zasady dwuletniego cyklu. Nowelizacja ze stycznia 2026 roku zmieniła katalog niedopuszczalnych projektów, a nie częstotliwość konsultacji. (Uchwała nr XXIII/172/2026.)
Wyjaśnienia wymaga także porównywanie kwot. W edycji dotyczącej realizacji zadań w 2026 roku przeznaczono łącznie 200 tys. zł: po 100 tys. zł na osiedle i grupę sołectw. Mówiąc o zwiększeniu puli, trzeba więc wskazać, czy chodzi o sumę dla całej gminy, czy o jedną z dwóch części.
W dyskusji krytykowano również efekty poszczególnych projektów. Radna Galczak podniosła problem utrzymania altany i dostępności placu zabaw przy szkole. To zastrzeżenia, które warto sprawdzić. Jeżeli obiekt jest zaniedbany albo nie służy mieszkańcom na zakładanych zasadach, należy wyjaśnić sposób jego realizacji i użytkowania. Samo wskazanie takich problemów nie uzasadnia jednak rezygnacji z kolejnego głosowania. Tym bardziej że nowelizacja z 2026 roku wprost odniosła się już do ogólnodostępności projektów.
Po tej sesji wiemy zatem więcej: burmistrz jednoznacznie zapowiedział pominięcie edycji na 2027 rok i przedstawił finansowe powody tej decyzji. Nadal nie otrzymaliśmy w przytoczonej dyskusji odpowiedzi, jaki przepis pozwala mu odstąpić od przeprowadzenia konsultacji.
Mieszkańcy nie pytają wyłącznie, czy gmina zbuduje stadion, wyremontuje obiekt albo pozyska dofinansowanie. Pytają także, czy zachowają możliwość samodzielnego wyboru części zadań. Odpowiedź „macie swoich radnych”, tego pytania nie rozstrzyga.
Inwestycja wybrana przez władze może być potrzebna i służyć mieszkańcom. Nie staje się jednak przez to projektem wybranym przez mieszkańców w ramach BO. Różnica dotyczy tego, kto podejmuje decyzję, a nie tylko tego, komu ostatecznie służy wybudowany obiekt.
Radna Romejko wróciła do tego rozróżnienia w kolejnej wypowiedzi:
„My się pochylamy nad budżetem gminy, wielomilionowym budżetem gminy, o którym tutaj decydujemy na tej sali. Natomiast budżet obywatelski jest decyzją naszych mieszkańców i to jest proces decyzji mieszkańców”.
Dlatego zapewnienie, że mieszkańcom nie odebrano głosu, wymaga doprecyzowania. Zachowują oni swoich przedstawicieli i możliwość zgłaszania potrzeb. W pominiętej edycji tracą jednak konkretną możliwość: bezpośredni wybór zadań w głosowaniu nad budżetem obywatelskim.
Władze gminy przedstawiły także argumenty finansowe. Zastępca burmistrza Tomasz Sobolewski mówił o wkładach własnych do inwestycji, remoncie domu kultury i potrzebie przygotowania dokumentacji umożliwiającej ubieganie się o dofinansowania.
„A te 200 000 zł musimy się zastanowić, czy je wydamy, czy za 200 000 pozyskamy kolejny milion”.
Tego argumentu nie należy lekceważyć. Nawet w wielomilionowym budżecie 200 tys. zł może mieć znaczenie, jeżeli pula środków pozostających do dyspozycji jest ograniczona. Możliwość wykorzystania pieniędzy jako wkładu własnego zasługuje na analizę.
Nie rozstrzyga to jednak drugiego pytania: w jakim trybie można pominąć konsultacje przewidziane obowiązującą uchwałą? Uzasadnienie finansowe wyjaśnia priorytety władz. Nie zastępuje wskazania podstawy prawnej ich działania. W przytoczonej dyskusji nie wyjaśniono również, czy rozważano przeprowadzenie edycji z mniejszą pulą środków.
Przypomnijmy: § 3 uchwały nr LXXVI/508/2024 stanowi, że burmistrz zarządza przeprowadzenie konsultacji, określając pulę środków i harmonogram. Uchwała wiąże tę procedurę z wyborem zadań do projektu budżetu następnego roku. Nie zawiera przepisu przewidującego pomijanie edycji ani organizowanie ich co dwa lata. (Uchwała Rady Miejskiej z 18 kwietnia 2024 r..)
Łobez nie jest miastem na prawach powiatu, dlatego samo utworzenie BO nie było ustawowo obowiązkowe. Rada zdecydowała jednak o jego prowadzeniu. Ustawa mówi o corocznym decydowaniu mieszkańców w ramach BO oraz zobowiązuje burmistrza do wykonywania uchwał rady. To daje podstawy do kwestionowania swobody pomijania całych edycji, choć nie zastępuje rozstrzygnięcia organu nadzoru lub sądu. (Art. 5a i art. 30 ustawy o samorządzie gminnym.)
Podczas sesji pojawił się przy tym nowy, wymagający wyjaśnienia wątek. Radna Danuta Galczak stwierdziła:
„Nie pamiętam na której sesji podjęliśmy taką decyzję, że będziemy co drugi rok to robić i nie 100 tyś, tylko 200 tyś”.
Radna Romejko temu zaprzeczyła, wskazując, że była propozycja debaty, ale nie było zgody na takie rozwiązanie.
Tego sporu nie rozstrzygnie pamięć uczestników sesji. Jeżeli formalnie zmieniono zasady, należy wskazać numer uchwały, datę jej podjęcia i treść przepisu. W analizowanych dokumentach nie znaleźliśmy zasady dwuletniego cyklu. Nowelizacja ze stycznia 2026 roku zmieniła katalog niedopuszczalnych projektów, a nie częstotliwość konsultacji. (Uchwała nr XXIII/172/2026.)
Wyjaśnienia wymaga także porównywanie kwot. W edycji dotyczącej realizacji zadań w 2026 roku przeznaczono łącznie 200 tys. zł: po 100 tys. zł na osiedle i grupę sołectw. Mówiąc o zwiększeniu puli, trzeba więc wskazać, czy chodzi o sumę dla całej gminy, czy o jedną z dwóch części.
W dyskusji krytykowano również efekty poszczególnych projektów. Radna Galczak podniosła problem utrzymania altany i dostępności placu zabaw przy szkole. To zastrzeżenia, które warto sprawdzić. Jeżeli obiekt jest zaniedbany albo nie służy mieszkańcom na zakładanych zasadach, należy wyjaśnić sposób jego realizacji i użytkowania. Samo wskazanie takich problemów nie uzasadnia jednak rezygnacji z kolejnego głosowania. Tym bardziej że nowelizacja z 2026 roku wprost odniosła się już do ogólnodostępności projektów.
Po tej sesji wiemy zatem więcej: burmistrz jednoznacznie zapowiedział pominięcie edycji na 2027 rok i przedstawił finansowe powody tej decyzji. Nadal nie otrzymaliśmy w przytoczonej dyskusji odpowiedzi, jaki przepis pozwala mu odstąpić od przeprowadzenia konsultacji.
Mieszkańcy nie pytają wyłącznie, czy gmina zbuduje stadion, wyremontuje obiekt albo pozyska dofinansowanie. Pytają także, czy zachowają możliwość samodzielnego wyboru części zadań. Odpowiedź „macie swoich radnych”, tego pytania nie rozstrzyga.
